20km – eerste helft landelijk gebied, tweede helft bos, historisch interessant
Startpunt-Eindpunt: Station Holten – Station Colmschate
Inleiding
Deze wandeling begon als een poging om de loop van de landroute van Deventer richting Duitsland te reconstrueren. Vanaf het ontstaan van Deventer in 800 is de kruising van deze landroute met de IJssel bepalend voor de stad en mijn vermoeden was dat deze belangrijke landroute vanaf dit eerste begin langs de voordeur van mijn huis heeft gelopen. Te bewijzen valt dit niet, kaarten van voor 1550 zijn er niet en pas een beetje gedetailleerd worden de kaarten rond 1700. Veel verder dan de reconstructie van de situatie rond die tijd komen we dus niet, waarbij we mogen hopen dat deze loop overeenkomt met de situatie enkele eeuwen eerder.
Openbare wegen waren er al in de tijd van het ontstaan van Deventer en in die tijd was er al in enige mater toezicht en wetgeving die de veiligheid en beschikbaarheid van deze wegen moest regelen. In de praktijk blijken deze zandwegen vaak slecht begaanbaar, zeker in de winter. In deze tijd mogen we er vanuit gaan dat er een landroute was die komende van de Veluwe bij Deventer de IJssel overstak om daarna met een lichte bocht richting Duitsland te gaan. Bij Holten splitst deze route zich in een weg naar Osnabruck via Goor en Oldenzaal en een weg naar Lingen via Almelo en Oostmarsum. Omdat het landverbindingen tussen Hanzesteden zijn worden dergelijke wegen wel als Hanzewegen aangeduid. Aan het einde van de middeleeuwen werd het handelsverkeer over deze wegen belangrijker. Grote karren met soms wel zes paarden trokken diepe sporen in de weg. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de wegen hier niet van opknapten. In vele gevallen kregen de karren een eigen route naast de oorspronkelijke weg waarbij als de kuilen en gaten te diep werden simpelweg nog verder werd uitgeweken. Er ontstonden wegen van soms tientallen meters breed. Alleen om deze reden al is het niet te doen om de exacte plek van een dergelijke weg aan te wijzen. Deze karren kregen soms hun eigen route, om dorpskernen heen, en deze wegen worden vaak Hessenwegen genoemd. Rond 1800 krijgen de landroutes een groot belang als postroute en komt de term postwegen op. Rond deze tijd werden ook de eerste wegen verhard; in 1823 was de weg van Deventer naar Holten de eerste klinkerweg in Overijssel.
Deel 1 – Holten naar het Hemeltje
Voor het begin van de route is het vrij zeker dat de Oude Deventerweg ook werkelijk de oorspronkelijke route naar Deventer is geweest. Vanaf station Holten komen we zeer snel op deze weg die in een lichte boog richting Dijkerhoek loopt. Het is nu een smal landelijk asfaltweggetje dat tussen dikke bomen doorloopt. Nadat we onder de N332 zijn doorgegaan verlaten we even de oorspronkelijke route simpelweg omdat het zandpad Oosterveldsweg een mooie wandeling oplevert. Al spoedig komen we weer op de Oude Deventerweg die we volgen tot onder Dijkerhoek. Het oorspronkelijke tracé liep hier rechtdoor om de N344, de huidige weg tussen Holten en Deventer over te steken maar deze route is niet meer toegankelijk en na de N344 zelfs verdwenen. We doen daarom noodzakelijk even Dijkerhoek aan. Na het oversteken van de N344 nemen we de afslag naar rechts en komen weer op de oude landroute die hier Hessenweg heet. We steken het spoor over en volgen de oude Holterweg die in een boog weer richting het spoor loopt. Voor de komst van het spoor liep deze weg rechtdoor in wat nu de Postweg heet maar de moderne wandelaar mag het spoor niet meer over. We moeten noodgedwongen een omweg nemen en zullen pas bij het Hemeltje de Postweg weer oppakken. Het Hemeltje was een herberg langs de oude Postweg. In dit bos zijn lange lanen en een sterrenbos aangelegd en deze parkachtige structuren zijn nog goed te zien.
Deel 2: Hemeltje naar Bannink
Wat volgt is het fraaiste deel van de route. We komen in het bos waar vroeger het Hemeltje stond en volgen de Oude Postweg die hier een fraai zandpad is. De weg loopt hier langs de hoger gelegen Enk die aan de rechterzijde duidelijk zichtbaar is. We gaan verder over de Willminkweg waarvan het eerste deel naar verwachting niet geheel overeenstemt met de oorspronkelijke route en vervolgen onze weg naar de Bathmener Molen. Op dit deel van de route kunnen we ons nog het meest voorstellen hoe de mensen in de middeleeuwen over deze wegen trokken. Het hoogteprofiel van dit gebied laat aan de rechterzijde van onze route een groot aantal parallelle sporen zien wat heel goed de karrensporen van de oude Hessenweg kunnen zijn. De route loopt boven Bathmen langs waarschijnlijk omdat de karren met hun ploegende sporen niet welkom waren dicht bij het dorp.
Net voordat de Willminksweg de Te Winkelsweg kruist lag vroeger een splitsing van waaruit twee routes naar Deventer liepen. De meest noordelijke route volgde de Cröddendijk en Oerdijk om via de Rielerweg bij Deventer uit te komen. De zuidelijke route volgen wij. De exacte ligging van de oorspronkelijke weg is hier niet of nauwelijks meer te vinden en ligt mogelijk deels onder of vlak naast de huidige autoweg. Omdat dit niet fijn wandelen is, slingert onze route door het Traasterbos. Net als het Hemeltje is dit bos als een park aangelegd waarbij op luchtfoto’s nog vaag het sterrenbos te zien is. Voor de wandelaar op de grond is het een fascinerend bos met overal sloten en greppels in rare vormen. Het prikkelt de gedachte dat het hier om allerlei kronkelende restanten van de landweer gaat die in dit landelijk gebied de eigendommen van Deventer moest beschermen. Alhoewel deze landweer hier wel in de buurt heeft gelopen, zijn de restanten in het Traasterbos waarschijnlijk van een andere oorsprong, mogelijk een vloeiweide. Nadat we de N344 zijn overgestoken treffen we weer sloten en greppels aan, hier gaat het mogelijk wel om de landweer. Dit was een stelsel van dubbele sloten en walletjes met prikkelstruiken die een barrière moest vormen voor onwelkome gasten. Na wederom de N344 te zijn overgestoken volgt de route de Rodijksweg, een prachtig stuk holle weg waar de gedachte wel heel verleidelijk is dat dit een origineel restant is van die oude landweg. Via landgoed Bannink lopen we verder. De hoeveelheid wegen en weggetjes maakt het hier onmogelijk om de oorspronkelijke route te bepalen, zeer waarschijnlijk zal deze hier nagenoeg op de locatie van de huidige weg hebben gelegen. Ook dit landgoed kent een wirwar van greppels. Meest opvallend hier is de Keikenbelt, een kunstmatig heuveltje dat wellicht dienst heeft gedaan als uitzichtpunt. Ook in dit bos zien we dit keer links van onze route op het hoogteprofiel karrensporen. Vanaf hier verlaten we de route en wandelen naar Stations Colmschate.
Deel 3 – Bannink naar Deventer
Onze wandeling is ten einde maar de route tot de stad Deventer is nog niet klaar. Op de kaart heb ik de mogelijke routes aangegeven. De noordelijke route, die net voor Bathmen afsplitst, is redelijk goed te reconstrueren. De Cröddendijk en Oerdijk zijn nog goed te volgen. Het deel van de route na Schalkhaar, vanaf Brinkgeven tot de Rielerweg ontbreekt maar is op oude kaarten wel te zien. De zuidelijke route zal de huidige Holterweg hebben gevolgd waarbij het verleidelijk is om deze route te volgen via de Snipperlingsdijk. Deze dijk is echter pas rond 1600 aangelegd en voor die tijd was het gebied, niet voor niets de Venen genoemd, drassig en nat. Het is daarom logischer om het tracé van de weg voor 1600 aan de noordzijde van dit gebied de Venen te verwachten. Het sluit dan ook aan op een stukje weg dat nu de Oude Holterweg heet en die uitkomt op de Rielerweg. Bij de aanleg van de spoorlijn is deze Oude Holterweg onderbroken maar voor de komst van het spoor liep deze door. Zie daar mijn oorspronkelijke doel; zowel de noordelijke als de zuidelijke route komen uit op de weg waar ik aan woon, namelijk de Rielerweg. Via deze weg komen ze via de Brinkpoort de stad binnen om via de Lange Bischopsstraat richting de IJssel te gaan.
Nog verleidelijker is de veronderstelling dat voor de komst van de Snipperlingsdijk de route via de Douwelerdijk liep. Het verloop van deze dijk is zeer onzeker maar mogelijk heeft deze route tussen de noordelijke en zuidelijke route gelegen. Nu blokkeert de Douwelerkolk deze route maar mogelijk is deze kolk juist ontstaan bij een doorbraak van de genoemde dijk. Deze middenroute verbindt een aantal natuurlijke hoogtes en is daarmee een denkbare mogelijkheid voor een oude landweg.
Kaart van Overijssel, Ten Have 1648
Besluit
De wandeling van Holten naar Colmschate biedt niet alleen een zeer aantrekkelijke wandeling door landelijk gebied en een aantal bossen, het is ook een wandeling die allerlei historische lijntjes uitwerpt. Ik heb hier een aantal zaken aangestipt die elk meer aandacht zouden mogen krijgen. Voor deze blog heb ik me proberen te beperken tot die zaken die de wandeling verrijken. Wellicht dat ik een aantal zaken in de toekomst nader toe kan lichten.